پارک ملی خبر را از نزدیک که ببینی، وسعت و تنوع طبیعتش فقط در آمار و عنوان «پارک ملی» خلاصه نمی‌شود. اینجا زیستگاه گونه‌های متنوع گیاهی و جانوری است؛ از درختان ارس کهنسال تا پلنگ و قوچ‌ومیش، اما دیدن این طبیعت، همزمان این پرسش را هم پیش می‌آورد که با وجود خشکسالی‌های پیاپی و دشواری حفاظت از عرصه‌ای به این وسعت، چه بر سر زیستگاه و حیات‌وحش آن می‌آید؟

اهمیت پارک ملی خبر برای استان کرمان فقط به شمار گونه‌های ثبت‌شده در آن نیست؛ این منطقه پناهگاه حیات‌وحش و بخشی از میراث طبیعی استان است. حفاظت از چنین عرصه‌ای، آن هم در گستره‌ای حدود ۱۷۹ هزار هکتار، بدون نیروی کافی، امکانات مناسب و همراهی مردم و نهادهای مسئول آسان نیست؛ موضوعی که در گفت‌وگو با مسئولان محیط‌زیست نیز به‌عنوان یکی از چالش‌های اصلی مطرح می‌شود.

برای پیگیری وضعیت این پارک، درباره ارزش‌های طبیعی آن، تهدیدهایی مانند خشکسالی و آفت لورانتوس، امکانات حفاظتی و نیز موضوع مطرح‌شده درباره معدن‌کاری با محمد بیگ‌زاده، معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان کرمان، گفت‌وگو کرده‌ایم. وی در این گفت‌وگو از ظرفیت‌های زیستی پارک ملی خبر و اقدام‌ها و چالش‌های پیش‌روی حفاظت از آن می‌گوید.

معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان کرمان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: پارک ملی خبر و پناهگاه حیات‌وحش در جنوب شهر بافت واقع شده است که این منطقه در سال ۱۳۵۰ به عنوان منطقه حفاظت‌شده، در سال ۱۳۵۵ به عنوان پناهگاه حیات‌وحش و در سال ۱۳۸۸ به عنوان پارک ملی به ثبت رسیده است.

محمد بیگ‌زاده گفت: این مجموعه دارای حدود ۷۳۰ گونه گیاهی و بیش از ۱۵۰ گونه جانوری است و از جمله گونه‌های شاخص جانوری این پارک می‌توان به پلنگ، کل‌وبز، قوچ و میش، آهو، کفتار، گرگ، هما و عقاب اشاره کرد.

وی ادامه داد: در بخش پوشش گیاهی نیز گونه‌های ارزشمندی همچون درختان ارس در منطقه وجود دارند که بر اساس تحقیقات پژوهشگران، قدمت برخی از این پایه‌ها بالغ بر هفت هزار سال برآورد شده است. همچنین گیاهانی نظیر ارژن و انواع گونه‌های مرتعی در این عرصه به ثبت رسیده‌ است.

معاون محیط‌زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط‌زیست کرمان اضافه کرد: در رده پرندگان، هفت گونه پرنده مهاجر و ۸۵ گونه پرنده بومی در پارک ملی خبر شناسایی شده‌اند و یک گونه خزنده نیز ثبت شده است. علاوه بر این، ۳۴ گونه پستاندار در قالب ۱۴ خانواده در این منطقه زیست می‌کنند.

چالش‌های زیست‌محیطی؛ از خشکسالی تا کمبود محیط‌بان

بیگ‌زاده با اشاره به چالش‌های پیش‌روی این زیستگاه بیان کرد: یکی از مسائلی که سال‌هاست با آن درگیر هستیم، پدیده خشکسالی است. این معضل علاوه بر نابودی زیستگاه، موجب پراکندگی حیات‌وحش می‌شود؛ به‌طوری‌که وحوش برای تأمین آب و غذا به ناچار از مناطق امن خارج شده و بیشتر در معرض آسیب شکارچیان غیرمجاز قرار می‌گیرند.

وی به وسعت بالای این زیستگاه اشاره کرد و گفت: وسعت پارک ملی و پناهگاه حیات‌وحش خبر در مجموع حدود ۱۷۹ هزار هکتار است و متناسب با این گستردگی، امکانات و تعداد محیط‌بانان حاضر پاسخگو نیست و با کمبود نیرو و تجهیزات حفاظتی مواجه هستیم.

وی خاطرنشان کرد: با وجود این کمبودها، در طول این سال‌ها ۱۴ پاسگاه محیط‌بانی اعم از سرمحیط‌بانی، محیط‌بانی، پایشگاه و اتاقک‌های استقرار موقت در منطقه احداث شده و یک ایستگاه اطفای حریق نیز در این مجموعه فعال است.

ضرورت مبارزه یکپارچه با آفت لورانتوس

معاون محیط‌زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان کرمان با اشاره به خطرات پیش‌روی پوشش گیاهی این پارک، بیان کرد: یکی از تهدیدات جدی برای گیاهان منطقه، شیوع آفت گیاهی لورانتوس است. اگرچه برنامه‌های کنترلی و مبارزه با این آفت اجرا شده، اما به دلیل انتقال بذر آن توسط پرندگان و باد، مبارزه لکه‌ای و مقطعی جوابگو نبوده و مهار کامل آن نیازمند اجرای طرح‌های مبارزه یکپارچه است.

بیگ‌زاده با تأکید بر اینکه هرجا مشارکت و همراهی جوامع محلی و بخش‌های دیگر وجود داشته کارها با موفقیت بیشتری پیش رفته است، افزود: در حوزه حفاظت از پارک ملی خبر نیز مشارکت هواپیمایی ماهان صورت گرفته و اقداماتی نظیر احداث تعدادی پاسگاه، تأمین نیروی حفاظتی، فنس‌کشی مرزهای پارک و به‌کارگیری دوربین‌های پایش تا حدودی در حال انجام است.

معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان کرمان درباره موضوعات مطرح‌شده پیرامون صدور مجوز معدن‌کاری در این عرصه تصریح کرد: هیچ‌گونه مجوزی برای معدن‌کاوی و معدن‌کاری در پارک ملی خبر صادر نشده است.

وی تأکید کرد: یک متقاضی درخواست خود را مستقیماً به شورای عالی محیط‌زیست ارائه کرده و هرگونه تصمیم‌گیری نیز در چارچوب همان شوراست که هنوز هیچ مصوبه‌ای در این زمینه اجرایی نشده است. همچنین هیچ درخواستی در سطح استان برای معدن‌کاوی مطرح نشده است.

بیگ‌زاده بیان کرد: چنانچه برنامه‌ای هم در آینده مطرح باشد، صرفاً با نظارت دقیق محیط‌زیست و به منظور پاکسازی پسماندهای معدنی خواهد بود تا کمترین آسیبی به طبیعت و زیستگاه منطقه وارد نشود و در شرایط کنونی نیز هرگونه فعالیتی در این بخش کاملاً متوقف است.